Telegraaf d.d. 18 april 2011

Betoverende klanken in Sint-Jan

Buiten scheen een warm voorjaarszonnetje, binnen in de Bossche Sint-Jan zat de winter nog in de stenen in de prachtige kathedrale basiliek bij de zesde Matthäus Passion. Ondanks die kilte en het vooruitzicht op drie uur zitten in martelende houten kerkbankjes, waren Bosschenaren en vips weer massaal afgekomen op het meesterwerk van Johann Sebastian Bach. „Betoverende klanken in een passende ruimte, deze gerestaureerde kerk", zo herinnerde plebaan Geertjan van Rossem vooraf aan de zojuist afgeronde twaalf jaar durende restauratie ten bedrage van 48 miljoen euro.
In zijn voorwoord gedacht Van Rossem de in januari overleden Bossche vastgoedtycoon Jacques Stienstra , fondsenwerver voor de restauratie van de kerk en initiatiefnemer van de opvoering van de Matthäus Passion in Den Bosch. Stienstra werd door velen gemist tijdens de indrukwekkende uitvoering van Bachs werk door uitstekende solisten samen met barokorkest Concerto Barocco, jongenskoor Schola Cantorum Minor en het koor Capella Brabant, onder leiding van dirigent Marc Versteeg . Zoals de jonge traditie wil, trokken de vips tijdens de pauze in processie door de winkelstraten naar het Bossche stadhuis voor een drankje, soep en broodjes. Tijdens de wandeling haalde de Bossche burgemeester Ton Rombouts , die met zijn gemeente het evenement financieel steunt, glimlachend herinneringen op aan wijlen Jacques Stienstra. „Jacques had een charmante manier van schooieren. Hij zei tegen ons: 'De provincie doet alleen mee aan de Matthäus Passion als de gemeente dat ook doet.' Maar op het provinciehuis zei hij waarschijnlijk hetzelfde over ons."
In het stadhuis ontvingen Rombouts en commissaris van de Koningin Wim van de Donk onder anderen oudminister Ernst Hirsch Ballin , kardinaal Ad Simonis , oudcommissaris van de Koniningin Hanja Maij-Weggen en vele regionale bestuurders en ondernemers. „Bij de Matthaüs Passion kun je even lekker relaxen", vond oud Bavaria-baas Peter Swinkels . Philips Beneluxtopman Harry Hendriks ging het vooral om de muziek, maar hij is dan ook bestuurslid van de Nederlandse Bach Vereniging. „Wij zijn vooral bekend van de Matthäus Passion, maar we doen 50 concerten per jaar", vertelde hij.
Een bijzondere gast in misschien wel de meest 'paapse' kerk van Nederland was SGP-fractievoorzitter Kees van der Staaij , de voorman van gereformeerd Nederland. „Heel ontroerend en indrukwekkend. Ik ben sowieso altijd diep onder de indruk van Bach", aldus de goedgemutste SGP-leider, met zijn vrouw Marlies aan zijn zijde. „De Matthaüs Passion is ook niet typisch katholiek. Vanuit de protestantse traditie is het hetzelfde lijdensverhaal. Bach was ook protestants. Maar het is meer iets voor een concertzaal of een katholieke kerk, niet als onderdeel van een eredienst in onze traditie."
Een tafeltje verder stond kardinaal Ad Simonis. Deze schudde hard zijn hoofd van 'nee' op de vraag of het inmiddels beter gaat met de katholieke kerk nu de misbruikaffaire iets op de achtergrond is geraakt. „Wij zijn er zeker niet beter op geworden. De godsdienstige onverschilligheid is groeiende, helemaal bij de jongere generatie", zei hij. „Jonge mensen hebben het zo druk met vrienden, clubs, internet, noem maar op. Maar de woorden van het Evangelie zijn: 'Zoek eerst het Koninkrijk Gods en de rest is toegift'. In de praktijk van het leven zie ik het omgekeerde."

Brabants Dagblad d.d. 18 april 2011 door René van Peer

„Volgend jaar weer", was de eerste reactie die je zaterdag kon opvangen bij het verlaten van de Sint-Jansbasiliek in Den Bosch, na afloop van de Matthäus Passion.
Het jaarlijkse passie-bezoek is inderdaad een traditie geworden. De belangstelling voor deze zesde uitvoering in de Bossche kathedraal was onverminderd groot.
Door de keur aan prominente genodigden leek het evenzeer een society evenement te zijn als een muzikale belevenis. Daarom had De Telegraaf er verslaggever Willem Kool van het Stan Huygens Journaal met een fotograaf op af gestuurd. „Er zijn drie uitvoeringen die er toe doen", aldus Kool tijdens de pauze in het Bossche stadhuis. „Die in Naarden, Leiden en Den Bosch." Hij bevroeg kardinaal Simonis, turfde voorname aanwezigen. Helemaal tevreden was hij niet. „Ik mis dit jaar toppers als Onno Hoes. En met mijn lekenoor vind ik deze uitvoering niet zo indrukwekkend."
Twee bezoeksters bestreden in het stadhuis dat de Matthäus Passion een gelegenheid is voor netwerken: „Daarvoor urenlang in een koude kerk naar muziek luisteren?
Dan zijn er wel gerieflijker gelegenheden te bedenken." Voormalig gedeputeerde Annemarie Moons beaamde dat: „Natuurlijk is het leuk om met oude bekenden te praten, maar voor mijn netwerk hoef ik hier niet te zijn. Dat is nu in Gelderland. Ik kom in de eerste plaats voor de prachtige muziek."
De uitvoering was van hoog niveau, daar was men het merendeels over eens. Met kleine, precieze gebaren hield Marc Versteeg koor en orkest in de hand en bedwong hij de overdadige akoestiek van de kathedraal. Grootste indruk maakten solisten Hubert Claessens in de rol van Christus en evangelist Bernard Gärtner.
Met zijn heldere stem en dictie deed Gärtner de tragiek van het verhaal volledig recht. Claessens zong zonder zijn partituur te raadplegen, waardoor muziek en woorden direct uit zijn hart leken te komen.
Oud-commissaris Hanja Maij-Weggen, initiator van de jaarlijkse uitvoering in de Sint-Jan, was onder de indruk. Net als een bezoeker uit Nijmegen die voor een bevriende fluitiste kwam: „ De muziek en de achterliggende boodschap raken me diep. Die worden nooit sleets." Dat inzicht werd waarschijnlijk niet gedeeld door twee jongere genodigden, die elkaar na afloop mismoedig aankeken: „Het was wel erg veel muziek, he?"

Brabants Dagblad, maandag 17 maart 2008, Mark van de Voort

Jonge traditie in oude Sint-Jan, deftig avondje Matthäus krijgt kathedraal muisstil

De Sint-Janskathedraal ineen laten krimpen tot een intiem concertzaaltje. Aan het eind van de jaarlijkse Matthäuspassion uitvoering was het lang stil.
Na Bachs magnifieke koor 'Wir setzen uns mit Tränen nieder' verroerde niemand zich. Een gepast slotakkoord voor een deftig avondje Matthäus. Een klassiek concert in de Sint-Jan dat in korte tijd tot een Bosch society-event is uitgegroeid. Want zo ging het vroeger ook: kerk ontmoet overheid en maatschappij. En wat is er dan mooier dan de Matthäus-passion als maatschappelijk glijmiddel.
Maar de Matthäus was anders dan anders dit jaar. Zwaaide dirigent Marc Versteeg vorig jaar nog de scepter over zijn oude koor Markant, nu leidt hij een gloednieuw zangkorps, Capella Brabant. Bovendien was er dit jaar extra veel aandacht besteed aan de solistencast en het instrumentaal ensemble, en dat werd ruimschoots beloond. Het koor Capella Brabant had het niet gemakkelijk deze avond. Het koor beschikt over een sfeervolle totaalklank, maar vaak klonk het te ondoorzichtig, slecht verstaanbaar en leek het bij tijd en wijlen kopje onder te gaan in de galmoase van de Sint-Jan.
Ster van de avond was zonder enige twijfel de Ierse tenor Robin Tritschler. Met zijn jeugdige Harry Potter-look compleet met studentikoze sjaal wist hij iedere noot spatzuiver te bezielen. Een gedistingeerde Evangelist met het hart op de juiste plaats. Hartstocht en innerlijke beschaving straalde ook sopraan Judith van Wanroij uit. Prachtig is de manier waarop ze melodieën inkleurt en de emotie uit het kille notenbeeld losweekt. In de aria 'Aus Liebe' fladdert en drijft haar zangstem weg op ijle fluitklanken. De andere solisten onder wie alt Yvonne Schiffelers en bas Stephen Roberts hebben meer moeite om uit de band te springen, en van de noten los te komen. Vormelijk, ouderwets en soms gewoonweg saai.
Spannender gaat het eraan toe bij de instrumentale begeleiding. Versteeg en Il Concerto Barocco gaan samen het avontuur aan, met als stralend middelpunt het expressieve spel van viola da gamba-bespeler Ralph Meulenbroeks. Hij trekt en schuurt zijn strijkstok over de snaren, en de recitatieven en aria's komen tot leven.
Dirigent Versteeg verkiest een ongepolijste, sterk melodische Matthäus, met een scherp uitgewerkt contrast tussen de massieve koren en de intieme, kamermuzikale solopartijen. Een formule die werkt en zeker naar meer smaakt.

Brabants Dagblad, 02-04-2007, Mark van de Voort

Matthausgekte bereikt hoogtepunt
 
Twee Matthauspassies op steenworp afstand van elkaar
De jaarlijkse Matthäusgekte bereikte afgelopen zaterdag een nieuw hoogtepunt in Den Bosch. Bijna tegelijkertijd vonden zowel in de Sint-Janskathedraal als in her zojuist geopende Jeroen Bosch Centrum uitvoeringen plaats van Bach's magnum opus. Geen opgefokte `Battle of the Matthäus' maar een toevallige samenloop der omstandigheden. De paasdagen lonken en Nederland stroomt massaal uit voor de Matthäus. Twee volle kerkgebouwen, maar ook twee heel verschillende uitvoeringen. De Matthäus is een publieksevenement, en de kerk is het stadion. Zeker in een majestueuze kathedraal als de Sint-Jan bekruipt je dat gevoel. Van EHBO-post en videoschermen tot een riante dinerpauze, alles was piekfijn verzorgd. Een spektakelstuk waar je gezien wil worden, of je nu Commissaris van de Koningin, wethouder, zakenman of scholier bent. Overeenkomstig de entourage presenteerde Vocaal Ensemble Markant een Matthäus met grandeur.Marc Versteeg tovert een prachtig, vol geluid uit zijn koor, en barokensemble Concerto Brabant klinkt vederlicht. Probleem in de Sint-Jan blijft de akoestiek, en hoe gedragen sommige zangers ook hun teksten declameerden, juist de Matthus kan geen galmende, opera-achtige bombast gebruiken. De tekst moet je invoelbaar maken en niet luidkeels door de ruimte bulderen. Alleen de uitblinkende sopraan Ilse Eerens zorgt met haar ijle, tere stemgeluid voor rillingen over de rug. Her is een milde, wat traditionele Matthäus, statig maar daardoor ook statisch. Versteeg kiest consequent voor een laag tempo, waardoor deze uitvoering op een lange zit uitdraait. Ter vergelijking: duurt het eerste deel in de Sint-Jan zo'n 75 minuten, in het verderop gelegen Jeroen Bosch Centrum doen ze er een kwartiertje korter over.Vaste gast het Holland Boys Choir verkiest dan ook een dynamische Matthäus, toegesneden op de moderne dagjesmens. Grootste troef is het sterk uitgebalanceerde jongenskoor waarmee dirigent Pieter Jan Leusink een fraai uitwaaierende koorklank creeert. Daarnaast heeft Leusink de beschikking over het ultieme diva-duo, sopraan Miranda van Kralingen en countertenor Sytse Buwalda. Vocalisten met een behoorlijk ego, maar in de Matthäus zetten ze hun eigen ik opzij voor de meerdere eer en glorie van vadertje Bach.Wie zijn Matthäus hapklaar en flitsend geserveerd wil krijgen zit goed bij het Hollands Boys Choir, maar wie uitgebreid een traditionele paassfeer wil proeven en ook nog alle tijd heeft kan met gerust hart naar de Sint-Jan.Matthauspassie, uitvoeringen in Sint-Jan en Jeroen Bosch Centrum, gehoord za 31 maart.Brabants Dagblad, 02-04-2007, Mark van de Voort Matthaus in een bomvolle Sint-Jan De Matthaus Passion was gisteren na 21 jaar weer in een bomvolle Bossche Sint-Jan te horen. 'Ik spreek de wens uit dat de Sint-Janskathedraal en de Matthäus Passion voortaan jaarlijks verbonden blijven'. Deze woorden van de Bossche burgemeester Rombouts zijn te vinden op de eerste bladzijde van het programmaboekje dat hoorde bij de uitvoering gisteren van deze passie in de Sint-Jan in Den Bosch. Hoe de toekomst er voor de combinatie Matthäus en Sint-Jan uit zal gaan zien, is nog onbekend. Dat het publiek deze combi helemaal ziet zitten, bleek al uit de bomvolle kerk. Met allerlei eigentijdse middelen was een poging gedaan deze uitvoering van de Matthäus Passion voor iedereen acceptabel te maken. Een wand achter het koor en luidsprekerboxen reguleerden de akoestiek, tientallen beeldschermen door heel de kerk maakten alle verrichtingen op het podium voor iedereen aanschouwelijk. Maar de vraag blijft of je in een kerk al die aanpassingen we moet doen. Je maakt er een soort concertzaal van en dat blijft toch tegenstrijdig.

Brabants Dagblad 03-04-2006, Marjolijn Sengers
 
De uitvoering door Vocaal Ensemble Markant, de Schola Minor van de Sint-Jan en Concerto Brabant had vele goede kanten. Dirigent Marc Versteeg had de zaak goed in de hand. De sfeer van de uitvoering was sereen en eerbiedig, de kwaliteit in grote lijnen meer dan voldoende, er was weinig wat buiten de lijn der verwachting viel. Toch had deze Matthäus enkele minder sterke kanten. Op den duur irritant en nogal bepalend voor de beleving van het geheel was de dweperige manier waarop evangelist Jan van den Elsacker zijn partij zong. Hij benaderde het verhaal zo omzichtig dat er helemaal geen vaart meer in zat. Dat is in dit oratorium, dat met onder meer de vele da capo-aria's al zo uitgebreid bij het een en ander stilstaat, een kwalijke zaak. Een ander punt was dat de balans tussen de solisten enerzijds en koor en orkest anderzijds niet goed was. De solisten zongen duidelijk versterkt, koor en orkest leken buiten die versterking te vallen, waardoor zowel de zangers als de instrumentalisten weinig kernachtig en gewoon niet sterk genoeg overkwamen.
Wat ik, samenvattend, in deze uitvoering met name miste was een zekere directheid. De Matthäus Passion is van zichzelf zo krachtig en veelzeggend dat je als zanger haast niets anders hoeft te doen dan te zingen wat er staat. Alle toevoegingen, uit wat voor goed bedoelde overweging dan ook, zijn teveel van het goede en leiden af van wat Bach heeft willen communiceren.

DE FEITEN
• De Matthäus Passion werd in 1985 in het kader van Den Bosch 800 al eens uitgevoerd in de Sint-Jan. Die uitvoering had behoorlijk te kampen met de slechte akoestiek.
• Voor het concert van gisteren heeft de Stichting Matthäus Passion diverse akoestische maatregelen genomen. Of de uitvoering in de Sint-Jan een jaarlijkse traditie wordt, is afhankelijk van het succes van het concert, de opkomst van het publiek en de steun van de sponsors.
• Dezelfde uitvoering is op Witte Donderdag en Goede Vrijdag nog te horen in Heusden.

Pas vijf jaar schalt de Matthäus Passion van Bach door de kathedrale basiliek Sint-Jan te Den Bosch. ,,Dit moet dé uitvoering worden onder de grote rivieren, zoals de Matthäus in Naarden dat is boven de rivieren. Hopelijk wordt het een traditie", zei initiatiefnemer Jacques Stienstra.
De sympathieke vastgoedmagnaat kon tevreden vaststellen dat de kerkbanken tot de laatste zitplaats waren gevuld met liefhebbers. Maar tradities hebben tijd nodig. De Grote Kerk in Naarden (waar morgen de Matthäus Passion klinkt) zit steevast vol met ministers en topbestuurders, maar de Bossche uitvoering trekt vooralsnog alleen regionale notabelen. Op de eerste rij genoot de Brabantse commissaris van de koningin Hanja Maij-Weggen, naast plebaan Geert-Jan van Rossurn en bisschop Antoon Hurkmans, van het vrome muziekstuk.
Begeleid door het ensemble Il Concerto Barocco gingen het nieuwe kamerkoor Capella Brabant, het jongenskoor van de Sint-Jan en zes solisten de strijd aan met de lastige akoestiek. ,,Er is wat aan gedaan, maar niet alles. Dan zou je het karakter van de Sint-Jan aantasten", zei bisschop Hurkmans. Dankzij de vele geluidsboxen viel het reuze mee, terwijl je door de televisiebeeldschermen ook alle soIisten recht in de ogen kon kijken. Vooral de Ierse tenor Robin Tritschler maakte indruk als evangelist, zo was de algemene opinie.
Na de pauze maakten honderden gasten de wandeling naar het Bossche stadhuis, waar sponsor Maison van den Boer trakteerde op brood en wijn. De Brabantse gedeputeerde Onno Hoes werd door velen succes gewenst in zijn strijd om het voorzitterschap van de VVD, ook door coryfee Hans Wiegel. ,,Ik steun Onno van harte. Het is de hoogste tijd dat er in de VVD wat gebeurt", aldus Wiegel, die tegenwoordig met zijn vriendin Madelon Spoor in Brabant woont. Na een uurtje bijpraten trokken de gasten weer opgewekt in processie naar de ijskoude Sint-Jan. ,,De kou zit nog in de muren. Dat duurt tot mei", zo verklaarde bisschop Hurkmans waarom het binnen kouder was dan buiten. ,,Maar omgekeerd is het gelukkig ook zo. Tot en met december zit er warmte in de stenen."

De Telegraaf, donderdag 20-03-2008, Stan Huygens Journaal

Twee Mattheuspassies bijten elkaar niet: Mattheus Passie door Vocaal Ensemble Markant, Musica Ducis brabantiae, -tenor Harry van Berne (evangelist), bas Kees Jan de Koning (Christus), sopraan Lenneke Ruiten, alt Wilke te Brummelstroete, tenor Jan van Elsacker, bas Ken Gould o.l.v. Marc Versteeg in de Nederlands Hervormde kerk in Den Bosch, zondag.

Brabants Dagblad 05-04-2004, Marjolijn Sengers

Sinds jaar en dag bedient het Holland Boys Choir Den Bosch met de Mattheus Passie van Bach. De jongens en de mannen van Pieter Jan Leusink uit Elburg trekken telkens ruim achthonderd bezoekers. Zonder mopperen nemen ze lange rijen bij de ingang van de kerk, ongerieflijke kerkbanken en een vanuit vele hoeken slecht zicht op het altaar/podium voor lief nemen.
Dit jaar moest de aandacht voor de Mattheus voor het eerst worden gedeeld. De vorig jaar opgerichte Stichting Matthäus Passion wil een eigen, Bossche Mattheus in de Sint Jan. Vanwege een te korte voorbereidingstijd werd voor deze eerste keer uitgeweken naar de Nederlands Hervormde kerk. Twee Mattheüsen in Den Bosch, kan dat? Het antwoord is ja. Er zijn steden waar twee of meer Mattheüssen heel gewoon zijn, door de nog steeds door alle lagen van de bevolking heen toenemende belangstelling voor deze ultieme passie creëren twee Mattheüssen eerder mogelijkheden dan dat ze elkaar in de weg zitten, zeker als ze zo verschillen als die van het voorbije weekend.
Die van Holland Boys Choir in de St. Jacobskerk was op authentieke leest geschoeid. De nieuwe, met onder andere Vocaal Ensemble Markant, zocht het met moderne instrumenten en gemengd koor meer in de dramatische zeggingskracht van de muziek. De grote charme van de Elburgers is en blijft het jongenskoor. Ze hebben iets overmoedigs, die jonge stemmen. Soms intoneren ze in hun enthousiasme te hoog maar dat stoort absoluut niet. Het gaat er, ook visueel, allemaal net iets minder beheerst aan toe dan bij volwassenen en dat doet sympathiek aan.
Waar Pieter Jan Leusink de tempi tot in het onrustige toe behoorlijk opjoeg nam Marc Versteeg alle tijd. Voordeel van Leusinks opvatting was dat je als luisteraar bij de les bleef en een grote expressiviteit door alle gelederen kon waarnemen, voordeel van Markant was dat alles veel rustiger kon worden opgenomen en verteerd. Beide uitvoeringen hadden goede solisten. De evangelisten voldeden prima, de Christuspartijen werden op waardige wijze ingevuld, alle aria's werden vakkundig en met betrokkenheid gezongen. Ieder op hun eigen wijze scoorden ook de begeleidende orkesten hoog.
De warme klank van de oude instrumenten was dienstbaar aan de prestaties van de zangsolisten, de moderne violen waren, passend in de visie van Marc Versteeg, nadrukkelijker aanwezig, soms zelfs te luid. Je zou in grote lijnen kunnen zeggen dat de Elburgers met een meer speelse Mattheus kwamen en Markant met een voornamere. Beiden opvattingen zijn te verdedigen. Twee zo verschillende Mattheüssen, in tijd en ruimte op een steenworp afstand van elkaar, bijten elkaar niet, integendeel, ze belichten juist elkaars kracht.